Elektrikman.ru o‘zbek tilida
Elektrik uchun ruscha iboralar: obyekt, xavfsizlik va ish jarayoni
Rossiyada ishlaydigan o‘zbek elektriklar va yordamchi ustalar uchun xavfsizlik, topshiriq, materiallar, elektr qalqoni, montaj, tekshiruv va ishni topshirishda kerak bo‘ladigan ruscha iboralar.
Qo‘llanmadan foydalanish
Ruscha iboralarni faqat yodlash yetarli emas
Elektr obyektida bitta ruscha so‘z turli vaziyatlarda boshqa ma’noga ega bo‘lishi mumkin. Topshiriqni tushunmagan bo‘lsangiz, taxmin qilish o‘rniga savolni aniqlashtirish kerak.
Jumlani to‘liq tinglang
Faqat «avtomat», «nol» yoki «qalqon» so‘ziga qarab vazifani aniqlamang.
Sxemani so‘rang
Og‘zaki topshiriq elektr sxemasi va apparat markirovkasiga mos kelishi kerak.
Qayta aytib tasdiqlang
Topshiriqni qanday tushunganingizni rus tilida qayta aytib aniqlashtiring.
Tushunmasangiz ishni boshlamang
Noaniqlik ayniqsa elektr qalqoni, N, PE va kuchlanish bilan ishlashda xavfli.
Eng muhim bo‘lim
Elektr xavfsizligi bo‘yicha ruscha iboralar
Quyidagi iboralarning ayrimlari Rossiyadagi elektr qurilmalarida qo‘llanadigan rasmiy xavfsizlik plakatlari yoki ish terminlaridir.
Rasmiy taqiqlovchi plakat
Не включать! Работают люди.
Ulamang! Odamlar ishlayapti.
Ish joyiga kuchlanish berishi mumkin bo‘lgan kommutatsiya apparatida qo‘llanadi.
Rasmiy taqiqlovchi plakat
Не открывать! Работают люди.
Ochmang! Odamlar ishlayapti.
Havo, gaz yoki boshqa energiya manbaini berishi mumkin bo‘lgan qurilmada qo‘llanadi.
Maxsus xavfsizlik yozuvi
Работа под напряжением. Повторно не включать!
Kuchlanish ostida ish bajarilmoqda. Qayta ulamang!
Faqat tegishli tartibda tashkil etilgan maxsus ishlar uchun qo‘llanadigan yozuv.
2.1 Ish boshlanishidan oldingi iboralar O‘chirish, tekshirish va ish joyini tayyorlash
Рабочее место подготовлено?
Ish joyi tayyorlandimi?
Ish boshlanishidan oldin xavfsizlik tadbirlari bajarilganini aniqlash uchun.
Электроустановка отключена?
Elektr qurilmasi o‘chirildimi?
Ish bajariladigan qurilma elektr manbaidan uzilganini so‘rash uchun.
Все источники питания отключены?
Barcha elektr manbalari o‘chirildimi?
Asosiy tarmoqdan tashqari generator, UPS, invertor yoki rezerv manbai mavjudligini aniqlash uchun.
Есть резервный источник питания?
Zaxira elektr manbai bormi?
Qayta kuchlanish berilishi mumkin bo‘lgan manbalarni aniqlash uchun.
Нужно проверить отсутствие напряжения.
Kuchlanish yo‘qligini tekshirish kerak.
O‘chirilgan zanjirda ish boshlashdan oldingi majburiy tekshiruv haqida.
Каким указателем проверяем напряжение?
Kuchlanishni qaysi ko‘rsatkich bilan tekshiramiz?
Mos va sozligi tekshirilgan asbobni aniqlashtirish uchun.
Указатель напряжения исправен?
Kuchlanish ko‘rsatkichi sozmi?
Tekshirish asbobining ishga yaroqliligini aniqlash uchun.
Приняты меры против ошибочного включения?
Tasodifiy qayta ulanishga qarshi choralar ko‘rildimi?
Boshqa odam elektrni qayta ulashining oldini olish haqida.
Где границы рабочего места?
Ish joyining chegaralari qayerda?
Qaysi qismda ishlash mumkinligini aniq bilish uchun.
Какие части остаются под напряжением?
Qaysi qismlar kuchlanish ostida qoladi?
Ish joyi yaqinidagi xavfli tok o‘tkazuvchi qismlarni aniqlash uchun.
Не приближайтесь к токоведущим частям.
Tok o‘tkazuvchi qismlarga yaqinlashmang.
Kuchlanish ostidagi ochiq qismlardan xavfsiz masofani saqlash talabi.
Используйте электрозащитные средства.
Elektr himoya vositalaridan foydalaning.
Ish turi va kuchlanish sinfiga mos himoya vositalari haqida.
2.2 Ishni to‘xtatish uchun iboralar Noaniq, ruxsatsiz yoki xavfli vaziyatlar
Работу нужно остановить.
Ishni to‘xtatish kerak.
Xavf yoki tushunarsiz holat aniqlanganda aytiladi.
Нельзя продолжать работу до устранения опасности.
Xavf bartaraf etilmaguncha ishni davom ettirib bo‘lmaydi.
Ish joyidagi xavfli holat saqlanib turganida ishlatiladi.
Схема непонятна. Нужно уточнение.
Sxema tushunarsiz. Aniqlashtirish kerak.
Taxmin asosida ulanish bajarilishining oldini olish uchun.
Я не имею допуска к этой работе.
Menda bu ishni bajarish uchun ruxsat yo‘q.
Malaka yoki vakolat yetarli bo‘lmaganda aytiladi.
Эту работу нельзя выполнять в одиночку.
Bu ishni yolg‘iz bajarish mumkin emas.
Ish tartibi brigada yoki kuzatuvchini talab qilganda.
Не включайте оборудование до окончания проверки.
Tekshiruv tugamaguncha uskunani ulamang.
Montaj yoki sinov hali tugamaganini bildirish uchun.
Brigadir va mas’ul shaxs
Ish topshirig‘ini aniqlashtirish uchun iboralar
3.1 Ish mazmuni va hujjatlar Sxema, topshiriq, narad va ish chegarasi
Покажите утверждённую схему.
Tasdiqlangan sxemani ko‘rsating.
Og‘zaki topshiriqni texnik hujjat bilan solishtirish uchun.
По какой схеме выполняется монтаж?
Montaj qaysi sxema bo‘yicha bajariladi?
Amaldagi hujjat versiyasini aniqlash uchun.
Какая версия чертежа актуальна?
Chizmaning qaysi versiyasi amaldagi?
Eski va yangi chizmalarni adashtirmaslik uchun.
Что входит в объём работ?
Ish hajmiga nimalar kiradi?
Topshiriq chegarasini aniqlash uchun.
Что не входит в объём работ?
Ish hajmiga nimalar kirmaydi?
Qo‘shimcha ishlarni oldindan ajratish uchun.
Кто отвечает за безопасное проведение работ?
Ishlarning xavfsiz bajarilishi uchun kim javob beradi?
Mas’ul shaxsni aniqlash uchun.
Работа выполняется по наряду или распоряжению?
Ish narad yoki topshiriq bo‘yicha bajariladimi?
Ishni tashkil qilish tartibini aniqlashtirish uchun.
Кто имеет право включить установку?
Qurilmani ulash huquqi kimda?
O‘zboshimchalik bilan qayta ulashning oldini olish uchun.
Нужно согласовать отключение.
Elektrni o‘chirishni kelishish kerak.
Iste’molchilar yoki boshqa brigadalar ishiga ta’sir qiladigan o‘chirish haqida.
Изменять объём работ без согласования нельзя.
Ish hajmini kelishmasdan o‘zgartirish mumkin emas.
Dastlabki topshiriqdan chetga chiqmaslik uchun.
Нужно оформить изменение в схеме.
Sxemadagi o‘zgarishni rasmiylashtirish kerak.
Haqiqiy montaj hujjatga mos qolishi uchun.
Я повторю задание, чтобы проверить, правильно ли понял.
To‘g‘ri tushunganimni tekshirish uchun topshiriqni qaytaraman.
Til sababli xatoni kamaytirish uchun foydali jumla.
Obyektni ko‘rish
Ish boshlanishidan oldin beriladigan savollar
Где находится вводной кабель?
Kirish kabeli qayerda joylashgan?
Elektr ta’minoti qalqonga qayerdan kelishini aniqlash uchun.
Ввод однофазный или трёхфазный?
Kirish bir fazalimi yoki uch fazalimi?
Elektr ta’minoti tuzilishini tushunish uchun.
Какая выделенная мощность?
Ajratilgan quvvat qancha?
Obyekt uchun ruxsat etilgan elektr quvvatini aniqlashtirish uchun.
Какой тип системы заземления?
Yerga ulash tizimining turi qanday?
TN-C, TN-C-S, TN-S, TT yoki boshqa tizimni aniqlash uchun.
Где разделяется PEN на PE и N?
PEN qayerda PE va N ga ajratiladi?
Himoya va neytral o‘tkazgichlar tuzilishini aniqlash uchun.
Есть схема существующего щита?
Mavjud elektr qalqonining sxemasi bormi?
Eski ulanishlarni taxmin qilmaslik uchun.
Какие линии остаются без изменения?
Qaysi liniyalar o‘zgartirilmaydi?
Yangi va saqlanadigan elektr simlarini ajratish uchun.
Какие приборы будут подключены?
Qanday elektr jihozlari ulanadi?
Yuklama tarkibini aniqlash uchun.
Где проходят скрытые коммуникации?
Yashirin kommunikatsiyalar qayerdan o‘tadi?
Burg‘ilash yoki shtroba ochishda mavjud tarmoqlarni shikastlamaslik uchun.
Из какого материала сделана стена?
Devor qanday materialdan qurilgan?
Montaj va mahkamlash usulini aniqlash uchun.
Есть помещения с повышенной влажностью?
Namligi yuqori xonalar bormi?
Hammom, dush, yerto‘la va boshqa maxsus sharoitlarni aniqlash uchun.
Есть горючие конструкции или отделка?
Yonuvchi konstruksiya yoki pardoz materiallari bormi?
Kabel yotqizish va yong‘in xavfsizligi shartlarini aniqlash uchun.
Ombor va do‘kon
Material va asboblarni olish uchun ruscha iboralar
Нужен кабель этой марки.
Shu markadagi kabel kerak.
Kabel markasi hujjatda aniq ko‘rsatilganda.
Укажите количество жил и сечение.
Tomirlar soni va kesimini ko‘rsating.
Masalan, kabelning 3×2,5 yoki 5×6 kabi parametrini aniqlash uchun.
Нужен медный кабель для стационарной прокладки.
Statsionar yotqizish uchun mis kabel kerak.
Egiluvchan shnur va statsionar kabelni adashtirmaslik uchun.
Проверьте маркировку на оболочке кабеля.
Kabel qobig‘idagi markirovkani tekshiring.
Haqiqiy marka, kesim va ishlab chiqaruvchini aniqlash uchun.
Покажите паспорт или сертификат продукции.
Mahsulot pasporti yoki sertifikatini ko‘rsating.
Mahsulot haqida rasmiy ma’lumot olish uchun.
Эти наконечники подходят к данному сечению?
Bu uchliklar ushbu kesimga mos keladimi?
NShVI, kabel uchligi yoki gilzani tomir kesimiga moslashtirish uchun.
Какой размер гильзы нужен?
Qanday o‘lchamdagi gilza kerak?
Presslab ulash elementi o‘lchamini aniqlash uchun.
Сколько модулей занимает устройство?
Qurilma nechta modul joy egallaydi?
Elektr qalqoni sig‘imini hisoblash uchun.
Нужен запас свободных модулей.
Bo‘sh modullar uchun zaxira joy kerak.
Qalqonni to‘liq zich to‘ldirmaslik uchun.
Устройства должны быть совместимы.
Qurilmalar bir-biriga mos bo‘lishi kerak.
Shina, qisqich va modulli apparatlar mosligini tekshirish haqida.
Этот кабель не подходит для данного способа прокладки.
Bu kabel ushbu yotqizish usuliga mos emas.
Kabel qo‘llanish sohasi noto‘g‘ri bo‘lganda.
Нужен инструмент с действующей проверкой.
Amaldagi tekshiruvdan o‘tgan asbob kerak.
O‘lchov yoki elektr himoya vositasining holatini aniqlash uchun.
Montaj jarayoni
Kabel, quti va elektr nuqtalariga oid iboralar
Разметьте места установки.
O‘rnatish joylarini belgilang.
Rozetka, o‘chirgich, quti va yoritgich joylarini belgilash uchun.
Проверьте размеры по чертежу.
O‘lchamlarni chizma bo‘yicha tekshiring.
Montaj joylarini taxmin bilan tanlamaslik uchun.
Проложите кабель по согласованной трассе.
Kabelni kelishilgan yo‘nalish bo‘yicha yotqizing.
Kabel yo‘lini o‘zboshimchalik bilan o‘zgartirmaslik uchun.
Не повредите оболочку кабеля.
Kabel qobig‘ini shikastlamang.
Tortish, kesish va o‘tkazish vaqtida ehtiyot bo‘lish haqida.
Соблюдайте допустимый радиус изгиба.
Ruxsat etilgan bukilish radiusiga rioya qiling.
Kabelni haddan tashqari keskin bukmaslik uchun.
Защитите кабель в месте прохода.
O‘tish joyida kabelni himoya qiling.
Devor yoki metall chet kabelni shikastlamasligi uchun.
Оставьте доступ к соединению.
Ulanish joyiga kirish imkonini qoldiring.
Tekshirish va xizmat ko‘rsatish mumkin bo‘lishi uchun.
Не закрывайте коробку отделкой.
Qutini pardoz materiali bilan yopmang.
Taqsimlash qutisini tekshirib bo‘lmaydigan holatda yashirmaslik uchun.
Подпишите оба конца кабеля.
Kabelning ikkala uchini belgilang.
Qalqon va iste’molchi tomonini adashtirmaslik uchun.
Силовые и слаботочные линии нужно разделить.
Kuch va past tok liniyalarini ajratish kerak.
Sxema va montaj talablariga muvofiq alohida yotqizish haqida.
Сфотографируйте трассы до закрытия.
Yopishdan oldin kabel yo‘llarini suratga oling.
Yashirin montaj joylashuvini keyinchalik saqlash uchun.
Покажите скрытые работы до заделки.
Yopishdan oldin yashirin ishlarni ko‘rsating.
Montajni pardozdan oldin tekshirish uchun.
Elektr qalqoni
Avtomat, UZO, N va PE haqida ruscha iboralar
Где находится вводной аппарат?
Kirish apparati qayerda?
Butun qalqon ta’minotini boshqaradigan apparatni aniqlash uchun.
Какой аппарат защищает эту линию?
Bu liniyani qaysi apparat himoya qiladi?
MCB, RCD yoki RCBO bilan bog‘lanishni aniqlash uchun.
Какой номинал и характеристика автомата?
Avtomatning nominali va xarakteristikasi qanday?
Masalan, B16, C16 yoki boshqa markirovkani aniqlash uchun.
Какой тип и ток срабатывания УЗО?
UZO turi va ishlash toki qanday?
Type A, AC, F yoki B hamda 10, 30, 100 yoki 300 mA ni aniqlash uchun.
Эта линия защищена дифавтоматом?
Bu liniya difavtomat bilan himoyalanganmi?
RCBO mavjudligini aniqlash uchun.
К какому УЗО относится эта нулевая шина?
Bu neytral shina qaysi UZO ga tegishli?
N o‘tkazgichlarining guruhlar bo‘yicha ajratilishini aniqlash uchun.
Нули разных УЗО нельзя объединять.
Turli UZO larning neytral o‘tkazgichlarini birlashtirish mumkin emas.
Differensial himoyaning noto‘g‘ri ishlashini oldini olish haqida.
N и PE нельзя объединять в групповой линии.
Guruh liniyasida N va PE ni birlashtirish mumkin emas.
Ishchi neytral va himoya o‘tkazgichining vazifalarini ajratish haqida.
Подпишите все автоматы и линии.
Barcha avtomat va liniyalarni belgilang.
Qalqon tushunarli va xizmat ko‘rsatishga qulay bo‘lishi uchun.
Проверьте момент затяжки по инструкции.
Tortish momentini yo‘riqnoma bo‘yicha tekshiring.
Apparat ishlab chiqaruvchisi belgilagan qiymatga rioya qilish uchun.
Есть защита от импульсных перенапряжений?
Impulsli o‘ta kuchlanishdan himoya bormi?
UZIP yoki SPD mavjudligini aniqlash uchun.
Оставьте резерв свободных модулей.
Bo‘sh modullar uchun zaxira qoldiring.
Keyingi o‘zgartirish va xizmat ko‘rsatish imkonini saqlash uchun.
Sifat nazorati
Tekshiruv, o‘lchov va ishni topshirish iboralari
Проведите визуальный осмотр.
Vizual ko‘rik o‘tkazing.
Markirovka, izolyatsiya, apparatlar va montaj sifatini ko‘rish uchun.
Проверьте непрерывность защитного проводника.
Himoya o‘tkazgichining uzluksizligini tekshiring.
PE himoya zanjirini tekshirish haqida.
Нужно измерить сопротивление изоляции.
Izolyatsiya qarshiligini o‘lchash kerak.
Tegishli o‘lchov asbobi va malakali xodim talab qiladigan tekshiruv.
Проверьте чередование фаз.
Fazalar ketma-ketligini tekshiring.
Uch fazali tizim va jihozlarda ishlatiladi.
Нужно проверить УЗО измерительным прибором.
UZO ni o‘lchov asbobi bilan tekshirish kerak.
Faqat TEST tugmasiga tayanmaslik haqida.
Кнопка TEST не заменяет измерения.
TEST tugmasi elektr o‘lchovlarini almashtirmaydi.
Ichki sinov va professional tekshiruv o‘rtasidagi farq haqida.
Результаты нужно оформить протоколом.
Natijalarni bayonnoma bilan rasmiylashtirish kerak.
Talab qilinadigan sinov va o‘lchov natijalarini qayd etish uchun.
Схема соответствует фактическому монтажу?
Sxema haqiqiy montajga mos keladimi?
Hujjat va bajarilgan ishni solishtirish uchun.
Все линии подписаны?
Barcha liniyalar belgilanganmi?
Qalqon va kabellar markirovkasini tekshirish uchun.
Есть фотографии скрытых работ?
Yashirin ishlarning suratlari bormi?
Kabel yo‘llari va qutilar joyini saqlash uchun.
Кто принимает выполненные работы?
Bajarilgan ishlarni kim qabul qiladi?
Natijani tekshiradigan mas’ul shaxsni aniqlash uchun.
Замечания нужно устранить до сдачи.
Kamchiliklarni topshirishdan oldin bartaraf etish kerak.
Ish yakuniy qabul qilinishidan oldin ishlatiladi.
Nosozlik va xavf
Muammoni tushuntirish uchun ruscha iboralar
В щите пахнет горелой изоляцией.
Elektr qalqonida kuygan izolyatsiya hidi bor.
Qizish yoki kuyish belgisini bildirish uchun.
Контакт перегревается.
Kontakt haddan tashqari qiziyapti.
Qisqich yoki ulanish harorati oshganda.
В соединении есть искрение.
Ulanish joyida uchqun chiqyapti.
Xavfli elektr kontaktini bildirish uchun.
Автомат отключается повторно.
Avtomat qayta-qayta o‘chyapti.
Takroriy ortiqcha tok yoki nosozlik haqida.
УЗО срабатывает при включении прибора.
Jihoz yoqilganda UZO ishlayapti.
Jihoz yoki liniyadagi differensial nosozlik ehtimolini tushuntirish uchun.
В линии повреждена изоляция.
Liniyada izolyatsiya shikastlangan.
Kabel yoki sim qobig‘idagi nuqson haqida.
Нельзя увеличивать номинал автомата без расчёта.
Hisobsiz avtomat nominalini oshirish mumkin emas.
Kattaroq avtomat bilan muammoni yashirishga urinishning oldini olish uchun.
Не удерживайте рычаг во включённом положении.
Tutqichni yoqilgan holatda majburan ushlab turmang.
Himoya apparatini majburan ulangan holatda saqlamaslik uchun.
Отключите питание, если это можно сделать безопасно.
Agar xavfsiz bajarish mumkin bo‘lsa, elektr ta’minotini o‘chiring.
Tutun, qizish yoki boshqa xavfli belgi paydo bo‘lganda.
Оградите опасную зону.
Xavfli hududni to‘sib qo‘ying.
Boshqa odamlarning xavfli joyga kirishini cheklash uchun.
Не прикасайтесь к пострадавшему, пока напряжение не снято.
Kuchlanish o‘chirilmaguncha jabrlanuvchiga tegmang.
Elektr toki urgan holatda ikkinchi odamning ham jarohatlanishiga yo‘l qo‘ymaslik uchun.
Вызовите экстренную службу по номеру 112.
112 raqami orqali favqulodda xizmatni chaqiring.
Yong‘in, elektr jarohati yoki boshqa favqulodda vaziyatda.
Asosiy fe’llar
Elektrik ishida ko‘p ishlatiladigan ruscha harakat so‘zlari
Savol va javoblar
Elektrik uchun ruscha iboralar haqida
Ruscha topshiriqni tushunmasam nima qilishim kerak?
Taxmin asosida ishni boshlamang. Topshiriqni qayta aytishni, sxemani ko‘rsatishni yoki vazifani yozma ravishda berishni so‘rang.
«Не включать! Работают люди» oddiy ogohlantirishmi?
Bu Rossiyadagi elektr qurilmalarida qo‘llanadigan rasmiy taqiqlovchi plakat matnidir. Uni o‘zboshimchalik bilan olib tashlash yoki elektrni ulash mumkin emas.
«Ноль» va «земля» so‘zlari nimani anglatadi?
«Ноль» odatda N neytral o‘tkazgichini, «земля» esa PE himoya o‘tkazgichi yoki yerga ulash tizimini anglatishi mumkin. Ularning vazifasi bir xil emas.
Brigadir og‘zaki topshiriq bersa, sxema kerakmi?
Elektr ulanishiga ta’sir qiladigan ishlar tasdiqlangan sxema, topshiriq va obyektning amaldagi hujjatlari bilan mos bo‘lishi kerak.
Material nomini bilmasam, faqat surat ko‘rsatish mumkinmi?
Surat yordam beradi, lekin kabel markasi, tomirlar soni, kesim, apparat parametrlari va ishlab chiqaruvchi kodi ham aniqlanishi kerak.
«Автомат выбивает» jumlasi nimani anglatadi?
Bu avtomatik o‘chirgich elektr zanjirini uzayotganini anglatadi. Sababni aniqlamasdan kattaroq nominaldagi avtomat qo‘yish mumkin emas.
Ushbu iboralar orqali mustaqil elektrik bo‘lib ishlash mumkinmi?
Yo‘q. Iboralar muloqotni osonlashtiradi, lekin kasbiy tayyorgarlik, xavfsizlik bo‘yicha malaka va amaliy tajribani almashtirmaydi.
Tarjimada xato topilsa nima qilish kerak?
Texnik ma’noni rus tilidagi asl ibora, normativ hujjat va elektr sxemasi bo‘yicha tekshirish kerak. Muallif o‘zbek tilining ona tilida so‘zlashuvchisi emas.
Sayt muallifi o‘zbek tilida gaplashadimi?
Yo‘q. O‘zbekcha materiallar Rossiyadagi elektr normalari va ruscha texnik tilni tushunishni osonlashtirish maqsadida tayyorlangan.
O‘qishni davom ettirish
O‘zbek tilidagi tegishli qo‘llanmalar
Normativ va terminologik asos
- Приказ Минтруда России от 15.12.2020 № 903н «Правила по охране труда при эксплуатации электроустановок», amaldagi tahriri bilan.
- ГОСТ 12.4.026-2015 «Цвета сигнальные, знаки безопасности и разметка сигнальная».
- ПУЭ, elektr xavfsizligi, yerga ulash, elektr himoyasi va turar joy elektr qurilmalariga tegishli boblar.
- O‘zbekiston Respublikasining elektr qurilmalarini ekspluatatsiya qilishda texnika xavfsizligiga oid rasmiy qoidalaridagi o‘zbekcha atamalar.
Normativ hujjatlar va texnik atamalar yangilanishi mumkin. Ish bajarishdan oldin rus tilidagi amaldagi hujjat, mahalliy yo‘riqnoma va uskuna ishlab chiqaruvchisining ko‘rsatmalari tekshirilishi kerak.